Overzicht van incidenten:
16 februari 1963: Brand C&A, Amsterdam
In 1893 bouwt architect Berlage een prachtig pand voor de Algemeene Maatschappij van Levensverzekering en Lijfrente, midden in hartje Amsterdam
aan het Damrak, recht tegenover de Beurs.
Het gebouw is het eerste succes voor de jonge Berlage, die dan nog niet zijn later zo beroemde Amsterdamsche School-stijl heeft gevonden: Hij
ontwerpt voor de Algemeene een kantoorgebouw in een mengvorm tussen zakelijkheid en Jugendstil. Beeldhouwer Lambertus Zijl maakt de vele gevelornamenten.
Het ontwerp bestaat uit van een gietijzeren draagconstructie met een zandstenen gevel met gebeeldhouwde ornamenten. In het midden van het gebouw
komt een coer, een overdekte binnenplaats met lichtkoepel, zodat overal in het gebouw licht kan doordringen. De bouwtechniek is dan een noviteit
die net nieuw uit Parijs over is komen waaien, waar warenhuizen als Samaritaine zo zijn gebouwd.
Gevelontwerp Algemeene Maatschappij van Levensverzekering en Lijfrente
Het gebouw wordt in 1912 verbouwd tot vlaggenschip-winkel en hoofdkantoor van kledinggigant C & A Brenninkmeijer. Er komt een galerij, die
van het Damrak naar de Nieuwendijk loopt, met daarin de hoofdingang van C&A. De galerij wordt onderdeel van het vaste loopje van het Amsterdamse
winkelend publiek, via de Nieuwendijk door de C&A naar de Bijenkorf aan de overkant van het Damrak.
De winter van 1962-63 is extreem streng. De vorst houdt het land maanden in een stevige greep en de Elfstedentocht van 1963 wordt legendarisch
vanwege de barre omstandigheden.
Juist in deze winter krijgt de Amsterdamse brandweer het zwaar te verduren: Maar liefst 3 zeer grote branden moeten worden bestreden terwijl
het bluswater al bijna bevroren is voordat het de vlammen bereikt. Op 18 januari gaat de Luijcks augurkenfabriek in Diemen in vlammen op, op
21 januari brandt een enorm complex van showrooms, kantoren en woningen aan de Spuistraat af, maar de brand die in de nacht van 16 februari het
majestueuze pand van C&A aan het Damrak geheel verwoest, is de grootste brand die Amsterdam sinds de oorlog treft.
Het is rond kwart voor drie in de ijskoude nacht van 15 op 16 februari 1963 als drie late feestgangers over de Nieuwendijk naar huis lopen.
Ze zien achter de ramen van C&A een rode vuurgloed. De jongens rennen naar een nabijgelegen restaurant waar ze nog laat aan schoonmaken zijn
en vragen de brandweer te bellen. Maar de feestgangers worden niet meteen geloofd: Pas als de eigenaar van het restaurant polshoogte gaat nemen
ziet hij ook de vlammen en slaat alarm.
Om 2.49 uur komt bij de Centrale Seinzaal van de Amsterdamse brandweer de brandmelding binnen.
Binnen een minuut zijn 3 autospuiten en 2 autoladders onderweg. De autospuit en ladder van de hoofdwacht Hendrik (in Amsterdam hebben alle kazerne
namen van het telegraaf-alfabet) zijn vanaf de Prinsengracht als eerste ter plaatse.
Midden in het pand woedt een felle brand op de eerste en tweede etage. De eerst-aangekomen brandweerlieden proberen met een snelle binnenaanval
het vuur te stoppen, maar ze moeten terug als brandende stukken roltrap naar beneden komen.
De bevelvoerder van autospuit Hendrik geeft om 2.56 uur het "nader bericht" Grote Brand. "Stuur alles maar wat we hebben..." voegde
hij er nog aan toe, met een vooruitziende blik. Nog 6 autospuiten en 2 autoladders rukken uit. Ook de blusboot Jan van der Heijden gaat op weg,
maar de grachten zijn helemaal dichtgevroren. Het zal nog uren duren voordat de Jan met zijn zware pompen te hulp kan komen.
Als er meer materieel ter plaats is wordt tegelijk vanaf de Nieuwendijk en vanaf het Damrak een 2e poging gedaan om het vuur in het pand onder
controle te krijgen. Vanaf beide kanten worden lagedrukstralen via de trappenhuizen en de ladders het gebouw ingevoerd, maar de brand breidt
zich razendsnel uit over de grote open verdiepingen vol kleding. Als de liften brandend naar beneden komen, moeten de brandweerlieden het gebouw
uitvluchten en hun slangen in de vuurzee achterlaten. Ze zijn nog maar net buiten als een deel van de 2e etage instort. Het gebouw is dan reddeloos
verloren.
Rond 4.15 uur: Het gebouw staat geheel in brand
Maar de brandweer moet nog een keer het gebouw in: Op de 4e, bovenste etage zouden 2 dames van de huishoudelijke dienst van C&A wonen, die
nu vermist zijn. Een haastige zoekactie levert niets op. Pas veel later zal blijken dat de dames op familiebezoek zijn.
Om half vier wordt de brand uitslaand aan de Nieuwendijk-zijde. Er staat een felle oostenwind, waardoor de brand over de smalle Nieuwendijk heen
dreigt te slaan. Nu C&A niet meer te redden is moet alle bluskracht daar ingezet worden om te voorkomen dat de panden aan de overkant in
brand vliegen. Brandende stukken kleding worden over de daken geblazen en overal ontstaan nieuwe brandjes. Bewoners klimmen zelf met emmers water
op de ijzige daken om de brandjes te blussen. Ook op het dak van de nieuwe Kerk breekt een brandje uit, dat door de toegesnelde brandweer uit
Zaandam net op tijd geblust kan worden. Noodwachters van de Bescherming Bevolking worden opgeroepen om de bewoners op de daken te helpen en het
Koninklijk Paleis op de Dam te beschermen.
Tegen kwart over vier heeft de brand zich over alle verdiepingen uitgebreidt en is nu ook aan de Damrak-zijde uitslaand geworden. Ook het naastgelegen
pand van hoedenwinkel Gieskes staat geheel in brand. Om 4.23 uur wordt het nader bericht "Zeer grote brand" gegeven, wat in die dagen
uitzonderlijker is dan tegenwoordig.
Aan het blussen van de brand valt niet te denken, het pand moet gecontroleerd uitbranden. Alle aandacht gaat uit naar het behoud van de omliggende
panden.
Om 6.00 uur is de Jan van der Heijden in het Open Havenfront achter de Beurs van Berlage aangekomen. De 2 pompen van de Jan kunnen nu met 10.00
liter per minuut een aantal waterkanonnen gaan voeden. De brand raakt over het hoogtepunt heen, omdat alles in het ingestortte inwendige van
C&A leeggebrand is. Alleen de eens zo majestueuze gevel staat nog overeind. De gevel zal zich in de loop van de vrieskoude dag tot een fraai
ijspaleis omvormen.
Nablussing aan de Nieuwendijk-zijde
Nabluswerk aan de Damrak-zijde
Half Amsterdam liep uit om naar de restanten van C&A te kijken
Bron: Grote branden in de lage landen
Om 7.58 uur wordt het sein Brand Meester gegeven.Die avond rond 18.30 uur is het vuur pas helemaal uit en kan het nablussen beginnen, wat nog
eens 52 uur gaat duren.
In totaal komen 142 brandweerlieden uit de verre omtrek en van de Bescherming Bevolking in actie. Er worden 33 lagedrukstralen en 5 waterkannonen
ingezet, die meer dan 6,5 miljoen liter water in de brand spuiten.
Behalve C&A en hoedenwinkel Gieskes brandt ook een naastgelegen woning aan het Damrak uit, maar de overige "belendende percelen" blijven
gespaard. Er valelen geen gewonden. De schade bedraagt 18 miljoen gulden.
De brand is waarschijnlijk ontstaan door kortsluiting. De brand kon zich zo snel uitbreiden door de grote open binnenhof met de lichtkoepel,
waardoor de beginnende brand snel veel zuurstof kreeg. De gietijzeren draagconstructie smolt ook heel snel door, waarna de verdiepingen instortten.
Bronnen:
Grote branden in de lage landen, Jan Broekman. © 1985 Kon. Vermande ISBN 90 6040 767 9
De Amsterdamse brandweer Vroeger en Nu, Gerard Koppers, ©
1988 HHS ISBN 90 70674 05 X
 H.P.
Berlage: Artikel in het Jaarverslag 1970 Vereniging Hendrick de Keyser
Archief
Leeuwarder Courant
|
nieuws
= nieuwe pagina in hetzelfde venster 
= andere paragraaf op deze pagina