Overzicht van rampen:
4 mei 1976: Treinramp Schiedam
Tegen 8 uur in de ochtend van 4 mei 1976 moet de internationale trein D215, vanuit Hoek van Holland op weg naar Munchen, de stoptrein 4125 Hoek
van Holland - Rotterdam via het linkerspoor passeren. Op dat spoor moet de tegemoetkomende sprinter 4116 Rotterdam - Hoek van Holland daarop
wachten, maar de sprinter rijdt door rood licht en botst op de zware locomotief van de D-trein. E vallen 24 doden, 5 zwaar gewonden en tientallen
lichtgewonden.
Keywords: trein botsing treinbotsing treinramp schiedam D215 D-trein Rhein Express locomotief 1311 stoptrein 4125 stoptrein 4116 sprinter 2008
schiedam stop tonend sein STS automatische trein beinvloeding ATB
 de prelude
het verloop
de oorzaken
de lessen
bronnen
De prelude:
De zware locomotief 1311 vertrekt tegen 7 uur in de ochtend van de 4e mei 1976 met zijn D-trein D215, de Rhein-Express, vanuit Hoek van Holland
naar Munchen. De internationale trein vertrekt vanuit Hoek van Holland omdat aldaar bootpassagiers vanuit Engeland kunnen opstappen op een rechtstreekse
trein naar Duitsland.
zusterlocomotief 1312
Bron: Nederlandse Spoorwegen / Wikipedia
Op het traject Hoek van Holland / Schiedam-Rotterdam West rijden verder alleen stoptreinen, waaronder het nieuwe Sprinter materieel, dat gebouwd
is om snel te kunnen optrekken. Deze Sprinter-treinstellen wordt daarom vooral ingezet op korte trajecten met veel haltes, zoals tussen de
Hoek en Schiedam het geval is.
NS Sprinter
Bron: home.planet.nl/~efolst/e_stel/sprinter.htm
In de NS dienstregeling 1975-1976 is voor de D-trein een inhaalbeweging voorzien om de stoptrein 4125 (oranje in onderstaande tekening) richting
Rotterdam tussen Vlaardingen-Centrum en Schiedam-Rotterdam West in te halen over het linkerspoor (de blauwe lijn).
De tegemoetkomende stoptrein 4116 richting Hoek van Holland (rood) moet daarom te Schiedam-Rotterdam West wachten tot zijn spoor vrijgemaakt
is door de D-trein. Sein 60, vlak buiten station Schiedam-Rotterdam West, heeft de taak de stoptrein tegen te houden.
Sporenplan Vlaardingen-Schiedam
Bron: www.sporenplan.nl
Het verloop:
Die 4e mei 1976 is trein D215 enkele minuten te laat. Daarom is stoptrein 4125 al bijna bij Schiedam-Rotterdam West en rijdt langzaam om weldra
voor rood sein te stoppen, als de D-trein hem in een flauwe bocht over het andere spoor achterop komt. Ook de D-trein rijdt langzaam, ook op
dit linkerspoor heeft hij een geel sein gehad (snelheidsbeperking tot max. 40 km/u).
Op het station Schiedam-Rotterdam West moet de sprinter van stoptrein 4116, vanuit Rotterdam richting Hoek van Holland, wachten tot de D-trein
van zijn spoor af is. Daarom is sein 60 , een stukje buiten het station, rood (een "StopTonend Sein, STS"). Als sein 60 rood is, brandt
het witte vertreklicht op het perron niet.
Toch krijgt de machinist van de sprinter het vertreksignaal van zijn HoofdConducteur (HC) en trekt snel op vanuit Schiedam-Rotterdam West. In
de flauwe bocht doemt de zware D-trein opeens, vanachter de stoptrein op het andere spoor, op. De sprinter heeft dan al een flinke vaart gekregen.
Om 7.54 uur, ter hoogte van de Henri Polakstraat, botst de lichte sprinter frontaal tegen de D-trein. Stoptrein 4125, die op het andere spoor
naast de D-trein rijdt, wordt zijdelings geraakt door de sprinter.
Links de sprinter 4116,
in het midden loc1311 (de wagons van de D-trein zijn reeds weggesleept)
rechts stoptrein 4127
Bron: ANP Historisch archief
Bron: ANP Historisch archief
De voorste bak van sprinter-treinstel 2008 wordt geheel vermorzeld door de de 111 ton zware locomotief 1311. Er vallen in dit treinstel 24 doden
en 5 zwaar gewonden. In de andere treinen vallen tientallen lichtgewonden.
De machinist van loc 1311 ziet op het laatste moment de sprinter naderen en kan nog net uit zijn cabine springen. De machinist van de sprinter
kan pas tegen 10.30 uur uit de wrakstukken worden bevrijdt en raakt zwaargewond.
De oorzaken
Er is op de traject Schiedam-Rotterdam West / Hoek van Holland nog geen Automatische TreinBëinvloeding. Dit systeem wordt geleidelijk
ingevoerd na de treinramp bij Harmelen in 1962, maar de kosten zijn hoog. De invoering verloopt
dan ook erg langzaam: 14 jaar na de ramp bij Harmelen, is nog slechts een kwart van het spoornet van ATB voorzien, de drukste lijnen het eerst.
Maar omdat StopTonendSein 60 zich vlak na het station Schiedam-Rotterdam West bevindt, zou de sprinter nog te langzaam hebben gereden om door
de Automatische TreinBëinvloeding te worden tegengehouden: Onder de 40 km/u kan de ATB zijn werk niet doen.
Het baanvak Schiedam-Rotterdam West / Hoek van Holland wordt alleen door stoptreinen bereden, ieder op hun eigen spoor, behalve die ene keer
per dag wanneer de D-trein uit de Hoek op weg is naar Munchen.
De machinisten rijden dit korte stukje op routine en zien vrijwel altijd hetzelfde seinbeeld:
Het sein 60 toont in de normale dienstregeling altijd groen licht, terwijl het vertreklicht op het perron van Schiedam-Rotterdam West vrijwel
altijd brandt.
Volgens de voorschriften dient de HoofdConducteur te letten op de vertreklichten op het perron. Hij mag geen vertreksignaal geven als het vertreklicht
niet brandt. Maar de HC van trein 4116 is die 4e mei 1976 afgeleidt door een reiziger met zware koffers. Deze stapt de trein uit, maar stapte
daarna weer in. Vervolgens stapt de reiziger opnieuw uit en blijft op het perron staan. Daarop geeft de HC alsnog het vertreksignaal, maar vergeet
naar het vertreklicht te kijken.
De machinist trekt routineus op, maar ziet StopTonendSein 60 over het hoofd.
Het sprinter materieel is lichter dan gewone treinen en kan sneller optrekken. Daarom heeft trein 4116 al een flinke snelheid als hij in de
flauwe bocht naar station Schiedam Nieuwland de D-trein achter de langzaamrijdende stoptrein 4125 te voorschijn ziet komen. Hoewel de D-trein
langzaam rijdt, is de hoge snelheid van de sprinter voldoende voor een botsing met een enorme impact.
De lessen:
Het is in 1976 al 14 jaar bekend (na  Harmelen,
8 januari 1962), dat een spoorwegnet zonder Automatische TreinBëinvloeding grote risico's met zich meebrengt. Toch duurt de invoering
van ATB erg lang, en zal ook bij latere spoorweg incidenten nog blijken dat er delen van het net zijn waar een machinist door een StopTonendSein
kan rijden zonder dat de trein kan worden gestopt.
Het ATB-systeem is inmiddels vrijwel overal aanwezig, maar het systeem is verouderd. De mogelijkheid om met een lage snelheid toch door rood
licht te rijden veroorzaakt regelmatig treinbotsingen, met name op wisselstraten en in stations. Er bestaat een verbeterd ATB systeem, dat op
beperkte schaal wordt toegepast: ATB-NG.
Zie over ATB-NG home.conceptsfa.nl/~gstevens/cab_atbng.htm.
De definitieve opvolger van ATB heet European Rail Traffic Management. Waar ATB werkt met zware electrische relais en stroompulsen, maakt ERTMS
gebruik van geavanceerde computertechnology waarmee alle informatie van de spoorbaan en de treinenloop vastgelegd en geanalyseerd wordt. Bij
dreigend gevaar grijpt het systeem automatisch in.
ERTMS is gebaseerd op de systemen die in de luchtvaart in gebruik zijn, maar de invoering is zeer duur en tijdrovend. De Betuwelijn, de nieuwe
4-baans spoorlijn Amsterdam-Utrecht en de HSLlijn staan als eerste op de rol om ERTMS te gaan toepassen ( Meer
info over ERTMS).
Het aantal incidenten waarbij machinisten door een StopTonendSein rijden neemt gestaag toe. In 2004 haalde de Raad voor de TransportVeiligheid
onder leiding van Pieter van Vollenhoven fel uit naar de overheid, die al jaren niets doet aan de modernisering van het ATB-systeem.
Juist op een dubbelspoors baanvak is het éénvoudig de voertuigbewegingen in verschillende richtingen gescheiden te houden, maar
in de (krappe) dienstregeling '75-'76 moest de internationale trein D215 iedere dag geruime tijd - vanwege de ligging van de kruiswissels vanaf
Vlaardingen-Centrum tot vlak voor Schiedam-Rotterdam West - op het linkerspoor rijden om de stoptrein 4125 in te halen. Deze risicovolle inhaalbeweging
is na de ramp uit de dienstregeling geschrapt.
Bronnen:
Spoorwegongevallen in Nederland, R.T. Jongerius © 1993 Schuyt en co ISBN 90 6097 341 0
http://coo.let.rug.nl/avalon/Slotwerkstukken/slotwerkstuk_marieke.htm
http://www.spoorwegincidentbestrijding.nl/cms/show/id=637757
met dank aan G.H. van der Laan voor de correctie
|
nieuws
= nieuwe pagina in hetzelfde venster